Ήχος και Ακοή

Ήχος και ακοή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του ανθρώπου. Ο ήχος είναι:

α) η μεταβολή της πίεσης ή της ταχύτητας των σωματιδίων ενός ελαστικού μέσου, αέριου, στερεού ή υγρού, η οποία διαδίδεται με τη μορφή κυμάτων μέσα στο μέσο αυτό.

β) το αίτιο το οποίο διεγείρει το αισθητήριο της ακοής ή αλλιώς η αίσθηση η οποία δημιουργείται στον εγκέφαλο μέσω του αυτιού, από τη μεταβολή της πίεσης του ατμοσφαιρικού αέρα.

 

Ως συμπέρασμα, για να υπάρξει ήχος πρέπει να υπάρξει μέσο διάδοσης και διέγερση των σωματιδίων ή των μορίων του, από μία ηχητική πηγή. Υπάρχει μεγάλος αριθμός ηχητικών πηγών. Ηχητική πηγή μπορεί να είναι η ανθρώπινη φωνή με τον παλμούς των φωνητικών χορδών, ένα μουσικό όργανο ή ακόμη και ο αέρας που περνά ανάμεσα από τα δένδρα μέσα σε ένα δάσος. Υπάρχουν τέσσερα είδη ήχων: οι απλοί ήχοι, οι σύνθετοι ήχοι, οι θόρυβοι και οι κρότοι. Οι μουσικοί ήχοι συνήθως ανήκουν στην κατηγορία των σύνθετων ήχων.

Ήχος και ακοή λειτουργούν συμπληρωματικά. Η ακοή θεωρείται η δεύτερη σημαντικότερη αίσθηση, μετά την όραση, ως προς τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται το περιβάλλον. Τα ανθρώπινα αυτιά δέχονται συνεχώς ερεθίσματα - μηνύματα από το περιβάλλον, τα οποία μεταφέρουν στον άνθρωπο κρίσιμες πληροφορίες, χωρίς να γίνονται πάντα συνειδητά αντιληπτές.

Η φυσιολογία του ανθρώπινου αυτιού αναδεικνύει έναν εξαιρετικά σύνθετο μηχανισμό. Είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το αυτί, μεταφέρονται τα ερεθίσματα από το αυτί στον εγκέφαλο και πραγματοποιείται η επεξεργασία τους μέσα σε αυτόν. Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο η ανθρώπινη επικοινωνία όσο και η τέχνη της μουσικής, βασίζονται σε υψηλό ποσοστό στην ύπαρξη ήχου και ακοής. Όμως ο ήχος δεν είναι πάντα χρήσιμος ή ευχάριστος. Η ηχορύπανση επηρεάζει αρνητικά την ανθρώπινη υγεία καθώς προκαλεί προβλήματα ακοής, άγχος, αλλά και ψυχοσωματικές ασθένειες.

 

Ο ήχος αρχικά μελετάται στην επιστήμη της Φυσικής και συγκεκριμένα στον κλάδο της Κυματικής Φυσικής που ονομάζεται Ακουστική. Η τέχνη και η επιστήμη της Μουσικής μελετά τρόπους δημιουργίας και οργάνωσης των ήχων με συγκεκριμένους στόχους από πλευράς αισθητικής.

Βραβεία Ήχου στη Μουσική και Κινηματογραφική Βιομηχανία

Η απονομή βραβείων ήχου αποτελεί θεσμό τόσο στη μουσική όσο και στην κινηματογραφική βιομηχανία. Τα βραβεία ήχου αφορούν την επιβράβευση των επαγγελματιών του χώρου για την ποιότητα της δουλειάς τους στην εγγραφή και επεξεργασία του ήχου μίας μουσικής ή κινηματογραφικής παραγωγής. Βραβεία ήχου απονέμονται συνήθως μία φορά τον χρόνο σε διάφορες χώρες, αναδεικνύοντας την σημασία του ποιοτικού ήχου και την πολυπλοκότητα της δουλειάς των επαγγελματιών του ήχου, σε τεχνολογικό και καλλιτεχνικό επίπεδο, παγκοσμίως.

Στον χώρο της μουσικής βιομηχανίας, κορυφαία θέση κατέχουν τα βραβεία Grammy τα οποία απονέμονται ετησίως από την Νational Academy of Recording Arts and Sciences ή αλλιώς την Εθνική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών Ηχογράφησης των Η.Π.Α. Η απονομή των πρώτων βραβείων Grammy πραγματοποιήθηκε το 1959. Τα βραβεία Grammy απονέμονται σε σειρά κατηγοριών που σχετίζονται με τη μουσική σύνθεση, τη μουσική εκτέλεση, την ηχογράφηση και την παραγωγή της μουσικής. Τα βραβεία δίδονται βάση ψηφοφορίας στην οποία συμμετέχουν αποκλειστικά τα μέλη της ακαδημίας. Στον χώρο του ήχου απονέμονται βραβεία για την ηχογράφηση - μείξη και παραγωγή μη-κλασικής (non-classical) και κλασικής (classical) μουσικής όπως και βραβείο καλύτερου μουσικού παραγωγού της χρονιάς.

Αντίστοιχα, στον χώρο της κινηματογραφικής βιομηχανίας κυριαρχούν τα βραβεία Oscar ήχου, τα οποία απονέμονται από την Academy of Motion Picture Arts and Sciences ή αλλιώς, την Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών των Η.Π.Α. Τα Oscar ήχου απονέμονται με βάση τις αυστηρές προϋποθέσεις αλλά και τον σκληρό ανταγωνισμό που ισχύει για τα βραβεία Oscar και των άλλων κατηγοριών. Υπάρχουν δύο κατηγορίες βραβείων ήχου στα Oscar: Το Academy Award for Best Sound Mixing δηλαδή το βραβείο καλύτερης ηχογράφηση και μείξης ήχου - μιξάζ και το Academy Award for Best Sound Editing ή βραβείο καλύτερου ηχητικού μοντάζ που συμπεριλαμβάνει και τον σχεδιασμό ήχου.

Στην Ελλάδα απονέμεται βραβείο ήχου για τον καλύτερο ήχο κινηματογραφικής ταινίας, από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου. Το βραβείο απονέμεται μία φορά τον χρόνο.

Audacity - Το καλύτερο δωρεάν πρόγραμμα ήχου

Το Audacity, παρά το γεγονός ότι δεν είναι ένα επαγγελματικό πρόγραμμα, αποτελεί το καλύτερο δωρεάν πρόγραμμα εγγραφής και επεξεργασίας ήχου. Η ανάπτυξη του προγράμματος ξεκίνησε το 2004 και εξελίσσεται μέχρι σήμερα. Για πολλούς χρήστες ηλεκτρονικών υπολογιστών, το Audacity είναι το καλύτερο δωρεάν πρόγραμμα ήχου. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα ανοικτού κώδικα (open source), με υποστήριξη της ελληνικής γλώσσας, το οποίο είναι συμβατό με περιβάλλοντα Windows, Mac OS και Linux.

Με το Audacity μπορείτε να ηχογραφήσετε, να μετατρέψετε τον ήχο οποιουδήποτε αναλογικού μέσου εγγραφής όπως δίσκους βινυλίου και κασέτες σε ψηφιακό ήχο που αποθηκεύεται σε ψηφιακά αρχεία και να πραγματοποιήσετε μοντάζ και μίξη ήχου χρησιμοποιώντας διάφορα εφέ. Παράλληλα είναι συμβατό με τα πιο δημοφιλή ψηφιακά αρχεία ήχου συμπεριλαμβανομένων των ασυμπίεστων αρχείων WAV και AIFF και των συμπιεσμένων αρχείων FLAC, MP2, MP3 και Ogg Vorbis.

Το Audacity είναι ένα δωρεάν πρόγραμμα ήχου το οποίο απευθύνεται ξεκάθαρα στον απλό χρήστη. Κάποιος που δεν έχει ιδιαίτερες γνώσεις επεξεργασίας και διαχείρισης του ήχου, μπορεί εύκολα να ηχογραφήσει ή να επέμβει κυρίως διορθωτικά σε αρχεία ήχου. Μεγάλο πλεονέκτημα του προγράμματος είναι η ευκολία στη χρήση, κάτι που επιτρέπει ακόμη και στον άπειρο χρήστη να πραγματοποιήσει αρκετές επεμβάσεις και πειραματισμούς τόσο κατά την διάρκεια ηχογραφήσεων όσο και κατά την επεξεργασία οποιουδήποτε ηχητικού υλικού. Το manual του προγράμματος είναι εξαιρετικά λεπτομερές και διαθέσιμο online. Στην σελίδα του προγράμματος υπάρχουν tutorials που παρουσιάζουν τις βασικές λειτουργίες του, βήμα προς βήμα. Επίσης, πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ελαφρύ πρόγραμμα που έχει μικρές απαιτήσεις από τον εκάστοτε υπολογιστή. Έτσι δουλεύει απροβλημάτιστα ακόμη και σε παλαιότερους υπολογιστές.

Φορτώνοντας ένα δωρεάν πρόγραμμα ήχου όπως το Audacity σε έναν υπολογιστή με στοιχειώδεις δυνατότητες ήχου και ένα απλό μικρόφωνο, μπορείτε να αποκτήσετε το δικό σας πρακτικό και εύχρηστο μίνι studio ήχου στον χώρο σας. Εάν, λοιπόν, ψάχνετε για ένα απλό αλλά αρκετά πλήρες, δωρεάν και δοκιμασμένο πρόγραμμα εγγραφής και επεξεργασίας ήχου, δεν έχετε παρά να δοκιμάσετε και εσείς το Audacity.

Ευάγγελος Αρεταίος - Ο πρώτος μηχανικός ήχου στην Ελλάδα

Ο Ευάγγελος Αρεταίος (1906-1974) υπήρξε ο πρώτος μηχανικός ήχου που εξειδικεύτηκε στην ηχογράφηση μουσικής στην Ελλάδα. Άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας, τόσο με τις ηχογραφήσεις του όσο και με την δουλειά πάνω στην μελέτη, διαμόρφωση και κατασκευή των πρώτων στούντιο ηχογράφησης στην Ελλάδα. Γεννήθηκε την πρωτοχρονιά του 1906 στον Πειραιά. Τελειώνει το Βαρβάκειο και σπουδάζει μηχανολόγος - ηλεκτρολόγος στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στις 20 Δεκεμβρίου του 1930 λαμβάνει άδεια άσκησης επαγγέλματος και εργάζεται για λίγους μήνες στην τότε ηλεκτρική εταιρεία βρετανικών συμφερόντων «Πάουερ».

Το 1931 ιδρύεται η δισκογραφική εταιρεία Columbia και ζητά προσωπικό. Ο Αρεταίος δεν χάνει την ευκαιρία. Προσλαμβάνεται στην Columbia σε μία περίοδο που σχεδιάζεται η κατασκευή και λειτουργία του πρώτου επαγγελματικού στούντιο φωνοληψίας (όπως τότε ονομάζονταν τα στούντιο ηχογράφησης) στην Ελλάδα, στην περιοχή του Περισσού. Εκείνη την εποχή, οι ηχογραφήσεις πραγματοποιούνται συχνά σε σάλες ξενοδοχείων. Ενόψει της δημιουργίας του στούντιο, που αργότερα έγινε γνωστό ως Studio ΙΙΙ, στέλνεται από την εταιρεία του για σπουδές ηχοληψίας στις εγκαταστάσεις της EMI στην Αγγλία που διαρκούν έξι μήνες. Η κατασκευή του στούντιο ολοκληρώνεται το 1936 και την ίδια χρονιά ο Αρεταίος αναλαμβάνει τεχνικός διευθυντής της Columbia. Εργάζεται χωρίς διακοπή στην εταιρεία έως και τον Ιανουάριο του 1971 οπότε και συνταξιοδοτείται, αλλά διατηρεί τον τίτλο του τεχνικού συμβούλου έως το 1973. Πεθαίνει στις 17 Φεβρουαρίου του 1974.

Πολλές πηγές περιγράφουν τον Αρεταίο ως έναν ευγενικό και ιδιαίτερα εργατικό και καταρτισμένο άνθρωπο με σπάνια ευαισθησία και ακεραιότητα που στην εποχή του θεωρούταν εξαιρετικός μηχανικός ήχου. Ο τραγουδιστής Φώτης Πολυμέρης αναφέρει: «Την απόλυτη σημασία της λέξης «κύριος» την βρήκα σε έναν συνάνθρωπό μου ο οποίος ελέγετο Ευάγγελος Αρεταίος. Ήταν ο μοναδικός ηχολήπτης των τεσσάρων τότε εταιρειών δίσκων. Ερχόταν να εργαστεί με υπομονή, αξιοπρέπεια, ανθρωπιά και ευγένεια που συναντά μια φορά κανείς στη ζωή του. Απ' αυτό το ανθρώπινο διαμάντι ξεκινούσαν όλα όσα είχαν σχέση με την ηχοληψία». Διάδοχοί του στα στούντιο της Columbia θεωρούνται οι ηχολήπτες Νίκος Κανελλόπουλος, Στέλιος Γιαννακόπουλος, Γιώργος Κωνσταντόπουλος, Τάκης Φιλιππίδης και Γιάννης Σκιαδάς.

Τηλεόραση & Ραδιόφωνο - Ειδικεύσεις μηχανικών και τεχνικών ήχου

Οι ηχολήπτες και οι μηχανικοί ήχου που εργάζονται στον χώρο της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου ονομάζονται broadcast technicians και broadcast engineers αντίστοιχα. Απασχολούνται μέσα στα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά studios ή σε συνεργία εξωτερικών μεταδόσεων προσφέροντας ηχητική κάλυψη σε οποιονδήποτε εξωτερικό χώρο.

 

Broadcast Engineer - Maintenance

Ο μηχανικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την καλή λειτουργία και συντήρηση των συσκευών εγγραφής, αναπαραγωγής και μετάδοσης του ήχου και της εικόνας. 

OB Sound Technician (Ηχολήπτης ΟΒ)

Ηχολήπτης εξωτερικών μεταδόσεων (Outside Broadcasts). Συχνά αποτελεί μέλος μίας κινητής μονάδας εξωτερικών μεταδόσεων μαζί με έναν camera operator - cameraman και έναν δημοσιογράφο, οι οποίοι μετακινούνται με ένα ειδικά διαμορφωμένο μικρό φορτηγό (OB Van). Είναι υπεύθυνος για την σωστή λήψη και εγγραφή του ήχου στο σημείο που βρίσκεται και για την ζωντανή μετάδοση του ήχου από το σημείο που βρίσκεται προς το κεντρικό τηλεοπτικό ή ραδιοφωνικό studio.

Radio Broadcast Sound Technician - On-Air (Ηχολήπτης On-Air)

Ο ηχολήπτης ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη ρύθμιση του ήχου που εκπέμπεται στον αέρα από το ραδιοφωνικό studio ζωντανής εκπομπής (on-air studio). Εξασφαλίζει τη σωστή ροή εκπομπών, ζωντανών εκφωνήσεων, μουσικής, ενημερωτικών μηνυμάτων και διαφημιστικών μηνυμάτων και συνδυάζει ζωντανό με προηχογραφημένο υλικό εκπομπής. Παράλληλα συντηρεί τον στουντιακό εξοπλισμό. Η συμβολή του είναι καθοριστική για την παραγωγή και την ποιότητα του ήχου που εκπέμπεται από έναν επαγγελματικό ραδιοφωνικό σταθμό και είναι υποχρεωτικό από τον νόμο να αναφέρεται το όνομά του κατά την διάρκεια των εκπομπών.

Radio Broadcast Sound Technician - Production (Ηχολήπτης Ραδιοφωνικού Production Studio)

Ο ηχολήπτης που εργάζεται μέσα στο ραδιοφωνικό studio παραγωγής (production studio) για τη δημιουργία, επεξεργασία και μοντάζ προηχογραφημένου υλικού ραδιοφωνικής εκπομπής. Στο προηχογραφημένο υλικό εκπομπής περιλαμβάνονται ενημερωτικά και διαφημιστικά μηνύματα, επεξεργασμένο υλικό συνεντεύξεων, επεξεργασμένο μουσικό υλικό, ηχητικά εφέ εκπομπών κ.α.

TV Broadcast Sound Engineer (Ηχολήπτης Τηλεοπτικού Studio Control Room)

O τεχνικός ή μηχανικός ήχου ο οποίος ελέγχει και ρυθμίζει τον τελικό ήχο (sound control) που εκπέμπεται στον αέρα από τα studios ενός τηλεοπτικού σταθμού. Εργάζεται μέσα στον χώρο του Studio Control Room (SCR) ή αλλιώς Production Control Room (PCR) που αποτελεί την καρδία του τηλεοπτικού σταθμού. Προϊστάμενος στον control room είναι σκηνοθέτης και εκτός από την κονσόλα μίξης ήχου υπάρχουν κονσόλα μίξης εικόνας, video monitor wall, γεννήτρια χαρακτήρων, σύστημα ενδοεπικοινωνίας μεταξύ control και πλατό κ.α.

Ζωντανές Παραστάσεις & Συναυλίες - Ειδικεύσεις μηχανικών και τεχνικών ήχου

Οι live sound engineers, όπως περιγράφονται στο σύνολό τους οι ηχολήπτες και μηχανικοί που εργάζονται για τον ήχο ζωντανών εμφανίσεων - live events, πρέπει να είναι πάντα έτοιμοι να εξασφαλίσουν υψηλή ποιότητα ήχου στο σύνολο των ακροατών και θεατών σε μεγάλες ή μικρότερες μουσικές και θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, ομιλίες και γενικότερα όπου είναι απαραίτητη η ενίσχυση και ρύθμιση του ήχου για την σωστή κάλυψη ενός συνόλου ακροατών. Εργάζονται σε κλειστούς και ανοικτούς χώρους κάνοντας εξειδικευμένη δουλειά κάτω από συχνά δύσκολες συνθήκες. Από ένα χώρο νυκτερινής διασκέδασης μέχρι ένα θέατρο και από τις αίθουσες μεγάρων μουσικής μέχρι οποιονδήποτε αδιαμόρφωτο αλλά κατάλληλο ανοικτό χώρο, οι live ηχολήπτες και μηχανικοί ανάλογα με την εξειδίκευσή τους, μελετούν τους τρόπους ηχητικής κάλυψης, εγκαθιστούν τα κατάλληλα συστήματα ήχου και επιβλέπουν τη λειτουργία τους. Τα συστήματα ήχου πάνω στα οποία εργάζονται οι live sound engineers αναφέρονται ως Public Address (P.A.) ή Sound Reinforcement Systems.

 

Front-Of-House Engineer

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που είναι υπεύθυνος για την ρύθμιση και ποιότητα του τελικού ήχου που ακούνε οι ακροατές μίας συναυλίας.

Stage Monitor Engineer

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την ρύθμιση και ποιότητα του ήχου που ακούνε οι μουσικοί ή άλλοι καλλιτέχνες επάνω στην σκηνή.

Sound System Engineer / Sound System Designer

O μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για τη μελέτη, σχεδίαση, ορθή εγκατάσταση και ρύθμιση ενός ηχητικού συστήματος το οποίο χρησιμοποιείται για την πραγματοποίηση ενός live event.

Live Recording Engineer

O μηχανικός ή τεχνικός ήχου που πραγματοποιεί την ηχογράφηση ενός live event.

Live Broadcast Engineer

Ο μηχανικός ή τεχικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την τηλεοπτική ή ραδιοφωνική μετάδοση του ήχου ενός live event.

Assistant Engineers

Βοηθοί μηχανικοί που αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους ανάλογα με τις ανάγκες σε μεγαλύτερα live events.

Sound Technicians

Τεχνικοί ήχου επιφορτισμένοι με την μεταφορά, την εγκατάσταση και την διασύνδεση του απαραίτητου εξοπλισμού.

Boom Operator
Ο τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που χειρίζεται το boom pole και το προσαρτημένο σε αυτό μικρόφωνο για την λήψη του ήχου κατά την διάρκεια των γυρισμάτων.

Music Editor

Ο μηχανικός ήχου που σε συνεργασία με τον υπεύθυνο μουσικής (music supervisor) και τον συνθέτη πραγματοποιεί μοντάζ στο μουσικό υλικό μίας ταινίας (score, τραγούδια κ.λ.π.).

Sound Designer

Ο υπεύθυνος για το soundtrack μίας ταινίας. Ασχολείται με τον σχεδιασμό και τη δημιουργία του ολοκληρωμένου ηχητικού υλικού μίας κινηματογραφικής ταινίας.

Sound Editor

Ο μηχανικός που επιμελείται το μοντάζ ήχου (μερικές φορές χρησιμοποιείται στην Ελλάδα ο όρος μιξάζ) μίας ταινίας.

- See more at: http://www.hxolhpsia.gr/#sthash.uQH09Cva.dpuf

Boom Operator
Ο τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που χειρίζεται το boom pole και το προσαρτημένο σε αυτό μικρόφωνο για την λήψη του ήχου κατά την διάρκεια των γυρισμάτων.

Music Editor

Ο μηχανικός ήχου που σε συνεργασία με τον υπεύθυνο μουσικής (music supervisor) και τον συνθέτη πραγματοποιεί μοντάζ στο μουσικό υλικό μίας ταινίας (score, τραγούδια κ.λ.π.).

Sound Designer

Ο υπεύθυνος για το soundtrack μίας ταινίας. Ασχολείται με τον σχεδιασμό και τη δημιουργία του ολοκληρωμένου ηχητικού υλικού μίας κινηματογραφικής ταινίας.

Sound Editor

Ο μηχανικός που επιμελείται το μοντάζ ήχου (μερικές φορές χρησιμοποιείται στην Ελλάδα ο όρος μιξάζ) μίας ταινίας.

- See more at: http://www.hxolhpsia.gr/#sthash.uQH09Cva.dpuf

Ηχογράφηση Μουσικής - Ειδικεύσεις μηχανικών και τεχνικών ήχου

Εξαιρετικά σύνθετη και λεπτομερής θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η δουλειά ενός μηχανικού ήχου ή ηχολήπτη μέσα στο studio ηχογράφησης. Εδώ απαιτείται συνδυασμός τεχνικής κατάρτισης, καλλιτεχνικής αντίληψης και ιδιαίτερων ικανοτήτων επικοινωνίας. Η ηχογράφηση ενός απλού ή σύνθετου μουσικού έργου συχνά προϋποθέτει την συνεργασία ενός μηχανικού ήχου ή ενός τεχνικού ήχου (ηχολήπτη) με συνθέτες, ενορχηστρωτές, μουσικούς, ειδικούς μουσικής τεχνολογίας και μουσικούς παραγωγούς που συνυπάρχουν μέσα σε ένα περιβάλλον δημιουργίας που δεν είναι άλλο από το recording studio. Το υψηλό επίπεδο επικοινωνίας είναι αυτό που μπορεί να οδηγήσει στην απρόσκοπτη συνεργασία όλων, προκειμένου να εξασφαλιστεί το επιθυμητό αποτέλεσμα τόσο από τεχνικής όσο και από καλλιτεχνικής πλευράς.

 

Recording Engineer (Μηχανικός Ηχογράφησης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για το στάδιο της ηχογράφησης σε μία μουσική παραγωγή. Εφαρμόζει συγκεκριμένες τεχνικές ηχογράφησης, εξασφαλίζει την μετατροπή της ακουστικής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με κατάλληλο τρόπο και είναι υπεύθυνος για την ποιότητα και την τεχνική αρτιότητα της ηχογράφησης.

Assistant Engineer (Βοηθός Μηχανικός Ήχου)

Ο μηχανικός ή τεχνικός που υποστηρίζει βοηθητικά όλα τα στάδια μίας μουσικής παραγωγής με έμφαση στο στάδιο της ηχογράφησης. Αναφέρεται συχνά ως Βοηθός Ηχολήπτη.

Mixing ή Mix Engineer (Μηχανικός Μίξης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την επεξεργασία και μίξη του ηχογραφημένου υλικού κατά την διάρκεια μίας μουσικής παραγωγής με τρόπο ώστε να αναδεικνύεται η ηχογραφημένη μουσική αποδίδοντας ένα συνεκτικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα και προκαλώντας το ενδιαφέρον του ακροατή.

Mastering Engineer (Μηχανικός Mastering)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που επεξεργάζεται το προϊόν της μίξης προκειμένου να εξασφαλίζεται η ηχητική ομοιογένεια του υλικού και να πραγματοποιείται εκμετάλλευση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο των χαρακτηριστικών και δυνατοτήτων του μέσου διανομής της μουσικής (π.χ. βινύλιο, CD) με στόχο την εξασφάλιση της απαιτούμενης ποιότητας για τον τελικό ακροατή.

Maintenance Engineer (Μηχανικός Συντήρησης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου ή ο ηλεκτρολόγος και ηλεκτρονικός μηχανικός που είναι επιφορτισμένος με την συντήρηση και καλή λειτουργία του στουντιακού εξοπλισμού.

Κινηματογράφος - Ειδικεύσεις μηχανικών και τεχνικών ήχου

Η παραγωγή, εγγραφή, επεξεργασία και μίξη ήχου στον χώρο του κινηματογράφου είναι μία ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία που συνεπάγεται την εξειδίκευση των τεχνικών και μηχανικών ήχου. Στις μεγάλες σύγχρονες κινηματογραφικές παραγωγές το επιτελείο των ανθρώπων του ήχου (sound department) είναι πολυπληθές. Πολλοί σκηνοθέτες θεωρούν ότι ο ήχος σε μία κινηματογραφική ταινία αποτελεί το 50% του τελικού αποτελέσματος, αντιμετωπίζοντάς τον ως εξίσου σημαντικό με την εικόνα.

 

Boom Operator
Ο τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που χειρίζεται το boom pole και το προσαρτημένο σε αυτό μικρόφωνο για την λήψη του ήχου κατά την διάρκεια των γυρισμάτων. Συχνά αναφέρεται ως boom man.

Music Editor

Ο μηχανικός ήχου που σε συνεργασία με τον υπεύθυνο μουσικής (music supervisor) και τον συνθέτη πραγματοποιεί μοντάζ στο μουσικό υλικό μίας ταινίας (score, τραγούδια κ.λ.π.).

Sound Designer

Ο υπεύθυνος για το soundtrack μίας ταινίας. Ασχολείται με τον σχεδιασμό και τη δημιουργία του ολοκληρωμένου ηχητικού υλικού μίας κινηματογραφικής ταινίας.

Sound Editor

Ο μηχανικός που επιμελείται το μοντάζ ήχου (μερικές φορές χρησιμοποιείται στην Ελλάδα ο όρος μιξάζ) μίας ταινίας.

Sound Effects Editor

Ο μηχανικός που επιμελείται το μοντάζ των ηχητικών εφέ μίας ταινίας.

Sound Mixer

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που είναι υπεύθυνος για την εγγραφή του ήχου κατά την διάρκεια των γυρισμάτων (production sound).

Sound Recordist ή Recorder Operator

Ο τεχνικός ήχου - ηχολήπτης που χειρίζεται τον εξοπλισμό ήχου για την εγγραφή του ήχου κατά την διάρκεια των γυρισμάτων (production sound).

Sound Re-Recording Mixer

Ο μηχανικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την τελική μίξη του ήχου (διάλογοι, μουσική, ηχητικά εφέ, foley). Ανάλογα με το μέγεθος της παραγωγής, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση μπορεί να υπάρχει ένα επιτελείο έως τριών re-recording mixers, ένας για τους διαλόγους, ένας για τη μουσική και ένας για τα ηχητικά εφέ και τα foley. Συχνά στην τηλεόραση, ο re-recording mixer που εργάζεται στη μίξη της μουσικής, αναλαμβάνει και την μίξη των foleys. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν επιτελεία των δύο μηχανικών στα οποία ένας μηχανικός εργάζεται στη μίξη των διαλόγων (θεωρείται ο επικεφαλής της μίξης - lead mixer) και της μουσικής και ένας στη μίξη των ηχητικών εφέ και των foleys.

Βιβλιογραφία σχετική με την ιστορία της ηχοληψίας στην Ελλάδα

Παρά το γεγονός ότι τα παρακάτω βιβλία δεν στοχεύουν στην αναλυτική παρουσίαση της ιστορίας της ηχοληψίας στην Ελλάδα, αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών της ιστορίας των ηχογραφήσεων και της δισκογραφίας στη χώρα μας και περιλαμβάνουν πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Μεγάλο τμήμα των περιεχομένων των βιβλίων αφιερώνεται ή σχετίζεται με τα στούντιο ηχογράφησης (recording studios) και τη μονάδα παραγωγής δίσκων βινυλίου και κασετών της Columbia στον Περισσό, η δημιουργία και λειτουργία των οποίων επί σχεδόν 60 χρόνια έπαιξε αναμφίβολα ιδιαίτερο ρόλο στην εξέλιξη της δισκογραφίας και στη διαμόρφωση της ιστορίας της ηχοληψίας στην Ελλάδα.


Τίτλος: Του Κύριού Του Η Φωνή
Συγγραφέας: Ηλίας Βολιότης-Καπετανάκης
Εκδόσεις: Μετρονόμος, 2010
______________________________

 

 

 

Τίτλος: Πίσω Από Το Τζάμι
Συγγραφέας: Γιάννης Παπαϊωάννου
Εκδόσεις: Θαλασσί, 2010
_________________________

Τίτλος: Ο Ηχοπλάστης Στέλιος Γιαννακόπουλος
Συγγραφέας: Στέλιος Γιαννακόπουλος
Εκδόσεις: Άπαρσις, 2021
_________________________________

Η σημασία της προστασίας της ακοής

Η ακοή είναι μία από τις πέντε αισθήσεις. Σε αντίθεση με την όραση, λειτουργεί σε γωνία 360 μοιρών γύρω από το σώμα και βρίσκεται πάντα σε λειτουργία. Ακόμη και την ώρα του ύπνου, η ακοή δεν σταματάει να λειτουργεί. Ο μηχανισμός της ανθρώπινης ακοής, εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, μετατρέπει τα ηχητικά κύματα - ακουστική ενέργεια σε ηλεκτρικά σήματα, τα οποία ταξιδεύουν μέσω των νεύρων στον εγκέφαλο, όπου και πραγματοποιείται η αποκωδικοποίηση και η επεξεργασία τους. Χρησιμοποιώντας το αισθητήριο της ακοής, ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει κινδύνους έως να απολαύσει μουσική. Έτσι, από τον απλό ακροατή έως τον επαγγελματία του ήχου, η προστασία της ακοής δε μπορεί παρά να αποτελεί σημαντικότατο μέλημα. Πως όμως μπορεί να γίνει αυτό;

1. Προσοχή στην έκθεση σε ισχυρούς ήχους. Οι διάφοροι ήχοι και θόρυβοι υψηλής στάθμης δοκιμάζουν την λειτουργία του συστήματος ακοής. Η δυνατή μουσική και οι θόρυβοι μηχανών και εργαλείων επιβαρύνουν σημαντικά την ευαισθησία και την αποτελεσματικότητα του συστήματος ακοής.

2. Προσοχή στην χρονική διάρκεια έκθεσης σε ισχυρούς ήχους. Η επιβάρυνση του συστήματος ακοής από τους ισχυρούς ήχους είναι πολύ σημαντικότερη όταν η χρονική διάρκεια συνεχόμενης έκθεσης σε αυτούς μεγαλώνει. Ένας τρόπος περιορισμού των επιπτώσεων της έκθεσης σε ισχυρούς ήχους είναι η πραγματοποίηση δεκάλεπτων διαλειμμάτων για κάθε 20 λεπτά ακρόασης. Οι έρευνες συγκλίνουν στο ότι η έκθεση ενός ανθρώπου ακόμη και στα 85dB δεν πρέπει να ξεπερνά τις 8 ώρες ημερησίως.

3. Προσοχή στην επιλογή και την χρήση ακουστικών. Η χρήση ακουστικών δεν είναι πάντοτε επικίνδυνη αλλά μπορεί να αποτελέσει παγίδα για τον σύγχρονο ακροατή και την προστασία της ακοής του. Καθώς η πηγή εκπομπής του ήχου βρίσκεται πολύ κοντά στα αυτιά, η ανάγκη για χαμηλότερες στάθμες ακρόασης γίνεται μεγαλύτερη. Σήμερα τα ακουστικά είναι εργαλείο της καθημερινότητας καθώς συνοδεύουν όλα τα φορητά media players ενώ χρησιμοποιούνται και στο οικιακό περιβάλλον για την ακρόαση κατά την διάρκεια ωρών κοινής ησυχίας. Στο περιβάλλον του επαγγελματικού studio, όπως τα studios ηχογράφησης και τα ραδιοφωνικά studios, δεν θα πρέπει να γίνεται παρατεταμένη χρήση ακουστικών εκτός εάν χρησιμοποιούνται μέτριες στάθμες αναπαραγωγής.

4. Προσοχή στη χρήση ατομικών συσκευών αναπαραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καθορίσει πρότυπα ασφάλειας όσο αφορά τη ρύθμιση των στάθμεων έντασης των φορητών συσκευών αναπαραγωγής μουσικής (φορητά media players) όπως τα MP3 players και τα κινητά τηλέφωνα, προκειμένου να αποφευχθούν προβλήματα υγείας. Παράλληλα προτείνει την ενσωμάτωσει των ασφαλών επιπέδων έκθεσης σε προκαθορισμένες ρυθμίσεις των συσκευών. Κατά την διάρκεια της χρήσης φορητών συσκευών αναπαραγωγής ήχου, ο χρήστης συχνά ανεβάζει την στάθμη αναπαραγωγής σε επικίνδυνα επίπεδα λόγω των θορύβων του περιβάλλοντος. Όμως σήμερα κυκλοφορούν στην αγορά, κυρίως από εταιρείες επαγγελματικών προϊόντων ήχου, ακουστικά noise-cancelling τα οποία περιορίζουν τον περιβαλλοντικό θόρυβο.

5. Χρήση οτοασπίδων. Επαγγελματίες του ήχου όπως μηχανικοί ήχου, ηχολήπτες, μουσικοί αλλά και οποιοσδήποτε ακροατής μπορούν να ωφεληθούν από τη χρήση οτοασπίδων σε περιβάλλοντα με ισχυρούς ήχους, όπως χώροι διασκέδασης με ζωντανή μουσική και clubs. Υπάρχουν διάφορα ήδη οτοασπίδων ανάλογα με την επιθυμητή προστασία σε σχέση με την περιοχή συχνοτήτων που καλύπτεται και τον περιορισμό σε dB. Οτοασπίδες κατάλληλων προδιαγραφών μπορεί να προμηθευτεί κανείς από τα φαρμακεία.

6. Κατανάλωση κόκκινου κρασιού. Ανάμεσα στις άλλες θετικές ιδιότητες του κόκκινου κρασιού έρχεται να συμπεριληφθεί και η προστασία της φθοράς της ακοής. Σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή Μάικλ Σάιντμαν που πραγματοποιήθηκε στο νοσοκομείο Henry Ford στο Detroit των Ηνωμένων Πολιτειών και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Otolaryncology-Head and Neck Surgery, η ρεσβερατρόλη, μία χημική ουσία που βρίσκεται μέσα στο κόκκινο κρασί, προστατεύει τον αντιφλεγμονώδη μηχανισμό του οργανισμού ο οποίος σχετίζεται με τη διαδικασία της γήρανσης, τη λειτουργία του εγκεφάλου και την απώλεια της ακοής.

Τι είναι η Μηχανική Ήχου;

Η Μηχανική Ήχου (Audio Engineering) είναι μία εφαρμοσμένη επιστήμη που ασχολείται με τον ήχο ξεκινώντας από τις μεθόδους μετατροπής του από ακουστική σε ηλεκτρική ενέργεια - ακουστικό σήμα, έως και την αντίστροφη διαδικασία. Πραγματεύεται τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την χρήση συσκευών διαχείρισης, εγγραφής, επεξεργασίας και αναπαραγωγής του ήχου. Λόγω της σύνθετης φύσης της επιστήμης, συνδυάζει στοιχεία που σχετίζονται με επιστήμες και τέχνες ή τομείς τους όπως: η ηλεκτρολογία και τα ηλεκτρονικά (electrical and electronic engineering), η ακουστική (acoustics), η ψυχοακουστική (psychoacoustics), η επιστήμη υπολογιστών (computer science) και η μουσική. Η Μηχανική Ήχου θεωρείται ότι παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με την Αρχιτεκτονική ως προς την σύγκλιση επιστήμης και τέχνης.

Η ειδίκευση του αρχιτέκτονα μηχανικού συνδυάζει στοιχεία της ειδίκευσης του πολιτικού μηχανικού με στοιχεία των εικαστικών τεχνών. Αντίστοιχα, η ειδίκευση του μηχανικού ήχου συνδυάζει στοιχεία της ειδίκευσης του ηλεκτρολόγου και του ηλεκτρονικού μηχανικού με στοιχεία της τέχνης της μουσικής.

Επαγγελματικοί Τίτλοι και Ονοματολογία στο χώρο του Επαγγελματικού Ήχου

Η ονοματολογία που χρησιμοποιείται στην ελληνική γλώσσα για να αποδώσει την ιδιότητα και τον ρόλο ενός επαγγελματία στον χώρο του επαγγελματικού ήχου (professional audio) όπως: τεχνικός ήχου, ηχολήπτης, μηχανικός ήχου, δημιουργούν συχνά σύγχυση. Μία μέθοδος ακριβέστερης και εγκυρότερη περιγραφής μπορεί να βασιστεί στο γερμανικό μοντέλο το οποίο έχει αναπτυχθεί στηριγμένο στη μακρά παράδοση της Γερμανίας στη μηχανική ήχου, λόγω κυρίως της αντίστοιχης παράδοσής της στη βιομηχανική παραγωγή και τη μουσική. Με βάση το γερμανικό μοντέλο ισχύουν:

1. Tontechniker (Audio Technician): Χειρίζεται εξοπλισμό και συσκευές διαχείρισης και επεξεργασίας ακουστικών σημάτων σε πληθώρα εφαρμογών όπως τα στούντιο ηχογράφησης, οι ζωντανές παραστάσεις και συναυλίες, η τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Συχνά εγκαθιστά συστήματα αναπαραγωγής ήχου.

2. Tonmeister (Sound Master): Έχει πλήρη και ολοκληρωμένη θεωρητική γνώση και πρακτική κατάρτιση στα θέματα του ήχου έχοντας πανεπιστημιακές γνώσεις ακουστικής, ηλεκτρακουστικής, ψυχοακουστικής, ηχοληψίας ενώ παράλληλα έχει σπουδάσει μουσική και στοιχεία μουσικολογίας σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Συχνά ασχολείται με την ηχογράφηση μουσικών έργων και την παραγωγή μουσικής μέσα στο στουντιακό περιβάλλον.

3. Toningenieur (Audio Engineer): Σχεδιάζει, επιβλέπει την κατασκευή, συντηρεί και επισκευάζει συσκευές ήχου. Σχεδιάζει εγκαταστάσεις ηχογραφήσεων και συστήματα ενίσχυσης και αναπαραγωγής ήχου. Ανάλογα με την εξειδίκευσή του μπορεί να εργάζεται στον τομέα της πληροφορικής και του προγραμματισμού δημιουργώντας προγράμματα (software) διαχείρισης και επεξεργασίας του ήχου.

Η ειδίκευση 1 δικαιολογεί τον τίτλο Τεχνικός Ήχου (Audio Technician) - Ηχολήπτης, ενώ οι ειδικεύσεις 2 και 3 τον τίτλο Μηχανικός Ήχου (Audio Engineer).

Επίπεδα Σπουδών στο Χώρο του Ήχου

Οι βασικές ειδικεύσεις στον χώρο του επαγγελματικού ήχου σχετίζονται άμεσα με συγκεκριμένες σπουδές που πραγματοποιούνται σε εκπαιδευτικά ιδρύματα διάφορων βαθμίδων. Συχνά γίνεται αναφορά σε σπουδές ηχοληψίας - ηχολήπτη (τεχνικού) ή μηχανικού ήχου (μηχανικού). Όπως είναι φυσικό οι περιγραφικοί τίτλοι ονομασίας των σπουδών όπως Sound Recording, Sound Engineering και Audio Engineering ομοιάζουν, ανεξάρτητα από το επίπεδο σπουδών στον χώρο του ήχου, το οποίο καθορίζεται από τον απονεμόμενο τίτλο όπως Πιστοποιητικό, Δίπλωμα, Πτυχίο - Μπάτσελορ.

Σπουδές Τεχνικού Ήχου (Τύπος 1) πραγματοποιούνται σε κρατικές ή ιδιωτικές σχολές και κολέγια, και συνήθως έχουν διάρκεια 1 έως 2 έτη. Με βάση το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων καθώς και το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων - European Qualifications Framework (EQF), τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στα επίπεδα 4 έως 5. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης απονέμονται τίτλοι σπουδών όπως Certificate, Diploma, HND κ.α. Είναι προσανατολισμένες στην εξειδικευμένη χρήση επαγγελματικού εξοπλισμού ήχου για μεγάλη ποικιλία εφαρμογών. Στην Ελλάδα, σπουδές αυτού του τύπου, παρέχονται κυρίως από τα Δημόσια και Ιδιωτικά Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.). Ο Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.) απονέμει Δίπλωμα Επαγγελματικής Ειδικότητας, Εκπαίδευσης και Κατάρτισης στους αποφοίτους των Ι.Ε.Κ. της ειδικότητας "ΗΧΟΛΗΨΙΑ" έπειτα από την επιτυχημένη συμμετοχή τους σε εξετάσεις πιστοποίησης προσόντων.

Σπουδές Μηχανικού Ήχου (Τύποι 2 και 3) πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 3 έως 4 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στα επίπεδα 6 έως 8. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης, στην περίπτωση των σπουδών τύπου 2 απονέμεται ο τίτλος BMus ενώ στην περίπτωση σπουδών τύπου 3 απονέμονται οι τίτλοι BSc ή BEng. Οι σπουδές μηχανικού ήχου είναι προσανατολισμένες στον σχεδιασμό, την δημιουργία και την έρευνα. Έχουν εφαρμογή στον σχεδιασμό και την κατασκευή συσκευών οικιακού ή επαγγελματικού ήχου και στις εγκαταστάσεις συστημάτων αναπαραγωγής ήχου, στη δημιουργική χρήση σύνθετου επαγγελματικού εξοπλισμού ήχου υψηλού επιπέδου για εφαρμογές όπως η ηχογράφηση και η παραγωγή μουσικής ή και στα δύο.

Μεταπτυχιακές σπουδές Μηχανικού Ήχου πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 1 έως 2 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στο επίπεδο 7. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης, στην περίπτωση των σπουδών τύπου 2 απονέμεται ο τίτλος MMus ενώ στην περίπτωση σπουδών τύπου 3 απονέμονται οι τίτλοι MSc ή MEng. Επίσης απονέμονται τίτλοι όπως MPhil, Postgraduate Diploma PGDip και Postgraduate Certificate PGCert.

Διδακτορικές σπουδές Μηχανικού Ήχου πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 3 έως 6 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στο επίπεδο 8. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης συνήθως απονέμεται ο τίτλος PhD ή DPhil.

Οι σπουδές σε όλα τα επίπεδα στον χώρο του ήχου, όπως τεχνικών ήχου - ηχοληπτών και μηχανικών ήχου, δεν θα πρέπει να συγχέονται με αυτές στη Μουσική Τεχνολογία παρά το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις καλύπτονται παραπλήσια αντικείμενα σπουδών.