Ευάγγελος Αρεταίος - Ο πρώτος μηχανικός ήχου στην Ελλάδα

Ο Ευάγγελος Αρεταίος (1906-1974) υπήρξε ο πρώτος μηχανικός ήχου που εξειδικεύτηκε στην ηχογράφηση μουσικής στην Ελλάδα. Άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας, τόσο με τις ηχογραφήσεις του όσο και με την δουλειά πάνω στην μελέτη, διαμόρφωση και κατασκευή των πρώτων στούντιο ηχογράφησης στην Ελλάδα. Γεννήθηκε την πρωτοχρονιά του 1906 στον Πειραιά. Τελειώνει το Βαρβάκειο και σπουδάζει μηχανολόγος - ηλεκτρολόγος στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στις 20 Δεκεμβρίου του 1930 λαμβάνει άδεια άσκησης επαγγέλματος και εργάζεται για λίγους μήνες στην τότε ηλεκτρική εταιρεία βρετανικών συμφερόντων «Πάουερ».

Το 1931 ιδρύεται η δισκογραφική εταιρεία Columbia και ζητά προσωπικό. Ο Αρεταίος δεν χάνει την ευκαιρία. Προσλαμβάνεται στην Columbia σε μία περίοδο που σχεδιάζεται η κατασκευή και λειτουργία του πρώτου επαγγελματικού στούντιο φωνοληψίας (όπως τότε ονομάζονταν τα στούντιο ηχογράφησης) στην Ελλάδα, στην περιοχή του Περισσού. Εκείνη την εποχή, οι ηχογραφήσεις πραγματοποιούνται συχνά σε σάλες ξενοδοχείων. Ενόψει της δημιουργίας του στούντιο, που αργότερα έγινε γνωστό ως Studio ΙΙΙ, στέλνεται από την εταιρεία του για σπουδές ηχοληψίας στις εγκαταστάσεις της EMI στην Αγγλία που διαρκούν έξι μήνες. Η κατασκευή του στούντιο ολοκληρώνεται το 1936 και την ίδια χρονιά ο Αρεταίος αναλαμβάνει τεχνικός διευθυντής της Columbia. Εργάζεται χωρίς διακοπή στην εταιρεία έως και τον Ιανουάριο του 1971 οπότε και συνταξιοδοτείται, αλλά διατηρεί τον τίτλο του τεχνικού συμβούλου έως το 1973. Πεθαίνει στις 17 Φεβρουαρίου του 1974.

Πολλές πηγές περιγράφουν τον Αρεταίο ως έναν ευγενικό και ιδιαίτερα εργατικό και καταρτισμένο άνθρωπο με σπάνια ευαισθησία και ακεραιότητα που στην εποχή του θεωρούταν εξαιρετικός μηχανικός ήχου. Ο τραγουδιστής Φώτης Πολυμέρης αναφέρει: «Την απόλυτη σημασία της λέξης «κύριος» την βρήκα σε έναν συνάνθρωπό μου ο οποίος ελέγετο Ευάγγελος Αρεταίος. Ήταν ο μοναδικός ηχολήπτης των τεσσάρων τότε εταιρειών δίσκων. Ερχόταν να εργαστεί με υπομονή, αξιοπρέπεια, ανθρωπιά και ευγένεια που συναντά μια φορά κανείς στη ζωή του. Απ' αυτό το ανθρώπινο διαμάντι ξεκινούσαν όλα όσα είχαν σχέση με την ηχοληψία». Διάδοχοί του στα στούντιο της Columbia θεωρούνται οι ηχολήπτες Νίκος Κανελλόπουλος, Στέλιος Γιαννακόπουλος, Γιώργος Κωνσταντόπουλος, Τάκης Φιλιππίδης και Γιάννης Σκιαδάς.

Ηχογράφηση Μουσικής - Ειδικεύσεις μηχανικών και τεχνικών ήχου

Εξαιρετικά σύνθετη και λεπτομερής θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η δουλειά ενός μηχανικού ήχου ή ηχολήπτη μέσα στο studio ηχογράφησης. Εδώ απαιτείται συνδυασμός τεχνικής κατάρτισης, καλλιτεχνικής αντίληψης και ιδιαίτερων ικανοτήτων επικοινωνίας. Η ηχογράφηση ενός απλού ή σύνθετου μουσικού έργου συχνά προϋποθέτει την συνεργασία ενός μηχανικού ήχου ή ενός τεχνικού ήχου (ηχολήπτη) με συνθέτες, ενορχηστρωτές, μουσικούς, ειδικούς μουσικής τεχνολογίας και μουσικούς παραγωγούς που συνυπάρχουν μέσα σε ένα περιβάλλον δημιουργίας που δεν είναι άλλο από το recording studio. Το υψηλό επίπεδο επικοινωνίας είναι αυτό που μπορεί να οδηγήσει στην απρόσκοπτη συνεργασία όλων, προκειμένου να εξασφαλιστεί το επιθυμητό αποτέλεσμα τόσο από τεχνικής όσο και από καλλιτεχνικής πλευράς.

 

Recording Engineer (Μηχανικός Ηχογράφησης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για το στάδιο της ηχογράφησης σε μία μουσική παραγωγή. Εφαρμόζει συγκεκριμένες τεχνικές ηχογράφησης, εξασφαλίζει την μετατροπή της ακουστικής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με κατάλληλο τρόπο και είναι υπεύθυνος για την ποιότητα και την τεχνική αρτιότητα της ηχογράφησης.

Assistant Engineer (Βοηθός Μηχανικός Ήχου)

Ο μηχανικός ή τεχνικός που υποστηρίζει βοηθητικά όλα τα στάδια μίας μουσικής παραγωγής με έμφαση στο στάδιο της ηχογράφησης. Αναφέρεται συχνά ως Βοηθός Ηχολήπτη.

Mixing ή Mix Engineer (Μηχανικός Μίξης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που είναι υπεύθυνος για την επεξεργασία και μίξη του ηχογραφημένου υλικού κατά την διάρκεια μίας μουσικής παραγωγής με τρόπο ώστε να αναδεικνύεται η ηχογραφημένη μουσική αποδίδοντας ένα συνεκτικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα και προκαλώντας το ενδιαφέρον του ακροατή.

Mastering Engineer (Μηχανικός Mastering)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου που επεξεργάζεται το προϊόν της μίξης προκειμένου να εξασφαλίζεται η ηχητική ομοιογένεια του υλικού και να πραγματοποιείται εκμετάλλευση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο των χαρακτηριστικών και δυνατοτήτων του μέσου διανομής της μουσικής (π.χ. βινύλιο, CD) με στόχο την εξασφάλιση της απαιτούμενης ποιότητας για τον τελικό ακροατή.

Maintenance Engineer (Μηχανικός Συντήρησης)

Ο μηχανικός ή τεχνικός ήχου ή ο ηλεκτρολόγος και ηλεκτρονικός μηχανικός που είναι επιφορτισμένος με την συντήρηση και καλή λειτουργία του στουντιακού εξοπλισμού.

Επίπεδα Σπουδών στο Χώρο του Ήχου

Οι βασικές ειδικεύσεις στον χώρο του επαγγελματικού ήχου σχετίζονται άμεσα με συγκεκριμένες σπουδές που πραγματοποιούνται σε εκπαιδευτικά ιδρύματα διάφορων βαθμίδων. Συχνά γίνεται αναφορά σε σπουδές ηχοληψίας - ηχολήπτη (τεχνικού) ή μηχανικού ήχου (μηχανικού). Όπως είναι φυσικό οι περιγραφικοί τίτλοι ονομασίας των σπουδών όπως Sound Recording, Sound Engineering και Audio Engineering ομοιάζουν, ανεξάρτητα από το επίπεδο σπουδών στον χώρο του ήχου, το οποίο καθορίζεται από τον απονεμόμενο τίτλο όπως Πιστοποιητικό, Δίπλωμα, Πτυχίο - Μπάτσελορ.

Σπουδές Τεχνικού Ήχου (Τύπος 1) πραγματοποιούνται σε κρατικές ή ιδιωτικές σχολές και κολέγια, και συνήθως έχουν διάρκεια 1 έως 2 έτη. Με βάση το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων καθώς και το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων - European Qualifications Framework (EQF), τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στα επίπεδα 4 έως 5. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης απονέμονται τίτλοι σπουδών όπως Certificate, Diploma, HND κ.α. Είναι προσανατολισμένες στην εξειδικευμένη χρήση επαγγελματικού εξοπλισμού ήχου για μεγάλη ποικιλία εφαρμογών. Στην Ελλάδα, σπουδές αυτού του τύπου, παρέχονται κυρίως από τα Δημόσια και Ιδιωτικά Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.). Ο Εθνικός Οργανισμός Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.) απονέμει Δίπλωμα Επαγγελματικής Ειδικότητας, Εκπαίδευσης και Κατάρτισης στους αποφοίτους των Ι.Ε.Κ. της ειδικότητας "ΗΧΟΛΗΨΙΑ" έπειτα από την επιτυχημένη συμμετοχή τους σε εξετάσεις πιστοποίησης προσόντων.

Σπουδές Μηχανικού Ήχου (Τύποι 2 και 3) πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 3 έως 4 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στα επίπεδα 6 έως 8. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης, στην περίπτωση των σπουδών τύπου 2 απονέμεται ο τίτλος BMus ενώ στην περίπτωση σπουδών τύπου 3 απονέμονται οι τίτλοι BSc ή BEng. Οι σπουδές μηχανικού ήχου είναι προσανατολισμένες στον σχεδιασμό, την δημιουργία και την έρευνα. Έχουν εφαρμογή στον σχεδιασμό και την κατασκευή συσκευών οικιακού ή επαγγελματικού ήχου και στις εγκαταστάσεις συστημάτων αναπαραγωγής ήχου, στη δημιουργική χρήση σύνθετου επαγγελματικού εξοπλισμού ήχου υψηλού επιπέδου για εφαρμογές όπως η ηχογράφηση και η παραγωγή μουσικής ή και στα δύο.

Μεταπτυχιακές σπουδές Μηχανικού Ήχου πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 1 έως 2 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στο επίπεδο 7. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης, στην περίπτωση των σπουδών τύπου 2 απονέμεται ο τίτλος MMus ενώ στην περίπτωση σπουδών τύπου 3 απονέμονται οι τίτλοι MSc ή MEng. Επίσης απονέμονται τίτλοι όπως MPhil, Postgraduate Diploma PGDip και Postgraduate Certificate PGCert.

Διδακτορικές σπουδές Μηχανικού Ήχου πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε κρατικές ή ιδιωτικές πανεπιστημιακές σχολές και έχουν διάρκεια 3 έως 6 έτη. Με βάση το European Qualifications Framework (EQF) τα πτυχία που απονέμονται βρίσκονται στο επίπεδο 8. Στο αγγλοσαξονικό σύστημα εκπαίδευσης συνήθως απονέμεται ο τίτλος PhD ή DPhil.

Οι σπουδές σε όλα τα επίπεδα στον χώρο του ήχου, όπως τεχνικών ήχου - ηχοληπτών και μηχανικών ήχου, δεν θα πρέπει να συγχέονται με αυτές στη Μουσική Τεχνολογία παρά το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις καλύπτονται παραπλήσια αντικείμενα σπουδών.